Nie żyje Wanda Traczyk-Stawska, pseudonim „Pączek” i „Atma”, uczestniczka Powstania Warszawskiego, członkini Szarych Szeregów, żołnierz Armii Krajowej, po wojnie psycholog i działaczka społeczna. Miała 99 lat.
Wanda Traczyk-Stawska uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim w wieku 17 lat jako strzelec i łączniczka Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych (WZW) w strukturach Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. Walczyła w Śródmieściu i na Powiślu. Brała udział w ciężkich walkach o kościół Świętego Krzyża i komendę policji. 6 września 1944 roku została ciężko ranna. Po kapitulacji powstania trafiła do niemieckiej niewoli. Do Polski wróciła w 1947. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i rozpoczęła pracę w szkole specjalnej dla dzieci z niepełnosprawnościami Zajmowała się również odszukiwaniem mogił powstańczych na terenie miasta. Była inicjatorką opieki nad cmentarzem Powstańców Warszawy. Pełniła funkcję przewodniczącej Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy przy Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Była też współinicjatorką ustanowienia w 2015 roku 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy oraz inicjatorką budowy Izby Pamięci w parku Powstańców Warszawy. Wandę Traczyk-Stawską uhonorowano wieloma odznaczeniami, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych i Krzyżem Armii Krajowej. W 2021 roku została laureatką Nagrody im. Janusza Korczaka w kategorii „osoby publiczne. W 2024 odebrała Order Uśmiechu, a w tym roku (2026) Medal Komisji Edukacji Narodowej. Uhonorowano ją również Krzyżem Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec. W 2017 roku została Honorową Obywatelką Miasta Stołecznego Warszawy. Wanda Traczyk urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie. W domu była wychowana w duchu patriotycznym. Uformowało ją również harcerstwo. Należała do 42. Drużyny im. Żwirki i Wigury przy Szkole Powszechnej numer 33,. Gdy wybuchła wojna, miała 12 lat. W 1942 roku włączyła się w działania Szarych Szeregów – malowała na murach i skrzynkach pocztowych symbole Polski Walczącej i kolportowała podziemne ulotki. Wręczała też listy z wyrokami osobom skazanym na śmierć przez Polskie Państwo Podziemne. Została żołnierzem Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych. Walczyła w Śródmieściu i na Powiślu. 6 września została ranna, ale aż do kapitulacji brała udział w walkach. Ostatnie miesiące wojny spędziła w niemieckiej niewoli – między innymi w stalagach: Lamsdorf (obecnie Łambinowice), Zeithain i Oberlangen. Tam doczekała wolności – 12 kwietnia 1945 roku obóz został wyzwolony przez żołnierzy 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka. Po zakończeniu wojny uczęszczała do szkół we Włoszech i w Palestynie.. W 1947 roku wróciła Polski. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1948-1972 roku pracowała w Szkole Specjalnej numer 6 na Pradze-Północ, Była też zatrudniona w Szkole Podstawowej Specjalnej numer 3 przy ulicy Ząbkowskiej. Wanda Traczyk-Stawska zaangażowała w obronę demokracji. Podczas obchodów 79. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2023 roku wygłosiła przemówienie, w którym apelowała o przestrzeganie Konstytucji RP i współpracę z Niemcami, na rzecz wsparcia dla Ukrainy, broniącej swojego terytorium przed agresją rosyjską. W 2018 poparła protest osób niepełnosprawnych w Sejmie.
