Jak wynika z raportu Biura Zarządzania i Budżetu przy urzędzie gubernatora, w tym roku Illinois dysponuje pewnym marginesem swobody finansowej. Z drugiej strony na horyzoncie rysują się poważne wyzwania, związane z wejściem w życie zmian w polityce federalnej.
Powodem jest „One Big Beautiful Bill Act” prezydenta Donalda Trumpa. W roku budżetowym 2027, który kończy się 30 czerwca przyszłego roku, Illinois powinno osiągnąć nadwyżkę przekraczającą 900 milionów dolarów. Gubernator JB Pritzker zamierza jednak przeznaczyć znaczną część tych środków na inne cele, gdyż w nadchodzącym roku budżetowym stan musi zmierzyć się z prognozowanym deficytem wynoszącym blisko 2,4 miliarda dolarów. Oczekuje się, że w drugiej połowie 2027 roku trudności z finansowaniem staną się częstsze, co będzie wynikać z wejścia w życie zmian w polityce federalnej wprowadzonych przez administrację Trumpa – w tym zmian dotyczących wsparcia w ramach programu Medicaid oraz programów pomocy żywnościowej. W piątek GOMB (Governor’s Office of Management and Budget) opublikował doroczny raport dotyczący polityki gospodarczej i fiskalnej, zawierający pięcioletnią prognozę wydatków oraz dochodów Illinois. Dokument ten pozwala co roku wstępnie ocenić kierunek, w jakim zmierzają finanse stanowe, choć prognozowanie w dłuższej perspektywie jest z natury bardzo trudne. Zazwyczaj okazuje się, że w momencie, gdy ustawodawcy przystępują do prac nad budżetem na dany rok, rzeczywiste deficyty są znacznie niższe niż te, które przewidywano w początkowych szacunkach przedstawionych w raporcie GOMB. Biuro gubernatora wchodzi obecnie w kluczowy etap przygotowywania propozycji budżetu, którą Pritzker przedstawi ustawodawcom w lutym. W związku z tym raport stanowi istotny punkt odniesienia, pokazujący obecną kondycję finansów Illinois oraz kwestie, które należy uwzględnić w przyszłorocznym budżecie. Opracowanie GOMB opiera się na wrześniowej prognozie S&P Global, która przewiduje napiętą sytuację na rynku pracy oraz powolny wzrost produktu krajowego brutto – na poziomie nieco powyżej 2%. „Chociaż recesja nie mieści się w prognozowanych parametrach, istnieją ku niej warunki” – czytamy w raporcie GOMB. „Alternatywnie, jeśli wojna w Iranie zostanie ostatecznie zakończona, ceny energii mogą spaść, ponieważ globalna podaż ropy naftowej i innych surowców zacznie płynąć bez przeszkód, zmniejszając presję inflacyjną, co może poprawić perspektywy gospodarcze” – czytamy dalej w raporcie. Prognozowana nadwyżka w wysokości 927 milionów dolarów w bieżącym roku, napędzana wysokimi wpływami z podatku dochodowego od osób prawnych i podatku od sprzedaży, oferuje pewną elastyczność. Pritzker chce przeznaczyć pieniądze na przygotowanie się do szeregu federalnych zmian w programach opieki zdrowotnej i pomocy żywnościowej, sfinansować pomoc w przypadku klęsk żywiołowych, których pokrycia rząd federalny odmówił, przygotować stanowy plan ubezpieczeń zdrowotnych dla pracowników na zmiany, które mają dotknąć sektor opieki zdrowotnej, oraz uzupełnić specjalny fundusz rezerwowy utworzony przez ustawodawców w zeszłym roku, który pozwoli gubernatorowi natychmiast uzupełniać luki w budżecie w sytuacjach awaryjnych, gdy fundusze federalne zostaną utracone. W sumie Pritzker zaproponował dodatkowy plan wydatków w wysokości 728 milionów dolarów, który pozostawiłby stanowi nadwyżkę w wysokości 199 milionów dolarów po zakończeniu roku fiskalnego. Koszty wynikające ze zmian w federalnej polityce ochrony zdrowia, wprowadzone na mocy ustawy „One Big Beautiful Bill Act”, zaczną obciążać budżet Illinois od roku budżetowego 2028 (FY28). Według obecnych szacunków GOMB, w przyszłym roku dochody wyniosą około 58 mld dolarów – co oznacza wzrost o około 1 mld dolarów względem roku bieżącego, głównie dzięki wyższym wpływom z podatku dochodowego od osób fizycznych – podczas gdy wydatki mają osiągnąć poziom około 60,3 mld dolarów. Kwota ta jest wyższa od tegorocznych wydatków, które wynoszą około 56 mld dolarów, ponieważ plan zakłada, że Illinois przejmie finansowanie wydatków rzędu 1,4 mld dolarów, które obecnie pokrywa rząd federalny. Pozostawia to stan z deficytem w wysokości 2,4 miliarda dolarów, który ustawodawcy będą musieli zamknąć, aby uchwalić zrównoważony budżet, zgodnie z wymogami konstytucji stanowej. Ustawa federalna obowiązująca od 1 lipca 2027 r. – tego samego dnia, w którym rozpoczyna się rok fiskalny 2028 – nakłada na organizacje tzw. opieki zarządzanej obowiązek opodatkowania według tej samej stawki, niezależnie od tego, czy są one objęte programem Medicaid. Te zmiany podatkowe spowodują deficyt w wysokości 1,3 miliarda dolarów w budżecie Illinois w przyszłym roku, jeśli stan utrzyma obecny poziom podatków i finansowania dla tych organizacji. Ustawa federalna wkrótce będzie również wymagać od stanów stopniowego obniżania podatku od usług w szpitalach z obecnej maksymalnej stawki 6% do maksymalnie 3,5% do roku fiskalnego 2032. Według GOMB zmiana ta obejmie stan począwszy od roku fiskalnego 2029. Rząd federalny pokrywa część tych dochodów podatkowych, co oznacza, że spadająca stawka podatkowa spowoduje mniejsze wsparcie federalne dla programu Medicaid w Illinois. Federalne wsparcie dla programu Medicaid zmniejszy się o około 2,8 miliarda dolarów do roku fiskalnego 2032, kiedy zmiany podatkowe w pełni wejdą w życie, o ile nie zostaną uchylone, zgodnie z żądaniami Pritzkera i Demokratów. Oczekuje się również, że Illinois zacznie wypłacać większą część świadczeń w ramach programu Supplemental Nutrition Assistance Program (SNAP) w roku fiskalnym 2029. Mogłoby to kosztować Illinois ponad 400 milionów dolarów rocznie. W ostatnich latach Pritzker ograniczał nowe wydatki poza ustawowo przewidzianymi wzrostami w takich obszarach jak emerytury czy finansowanie edukacji. Zarówno on, jak i ustawodawcy, zamiast wprowadzać ogólne podwyżki podatków, zdecydowali się na ukierunkowane zwiększenie obciążeń podatkowych, aby pokryć nowe koszty. W obliczu prezydentury Trumpa oraz zbliżającego się momentu wejścia w życie przepisów ustawy „One Big Beautiful Bill Act”, administracja Pritzkera ostrzegła, że realizacja nowych, kosztownych przedsięwzięć nie jest możliwa. Ostrzeżenie to pozostaje aktualne. „Wartość anulowanych lub ograniczonych dotacji dla podmiotów w Illinois sięga kilkuset milionów dolarów, a kolejne potencjalne cięcia są obecnie przedmiotem sporów sądowych” – czytamy w raporcie. „GOMB przewiduje, że stan będzie miał bardzo ograniczone możliwości zastąpienia utraconych funduszy federalnych przeznaczonych na specjalistyczne dotacje stanowe. Nie ma również środków, które pozwoliłyby zrekompensować utratę dotacji przyznawanych bezpośrednio samorządom lokalnym oraz organizacjom społecznym”. Wiele organizacji prowadzi jednak lobbing wśród ustawodawców, domagając się nowego finansowania. W środę przedstawiciele Illinois Federation of Teachers (IFT) udadzą się do Springfield, aby zaapelować do władz stanowych o zwiększenie środków dla szkół publicznych – w kwocie przewyższającej coroczny wzrost o 350 milionów dolarów, przewidziany w ramach mechanizmu finansowania opartego na dowodach (Evidence-Based Funding – EBF).





